Słownik fitness — litera T

44 haseł rozpoczynających się literą T.

• TDEE

  Total Daily Energy Expenditure — całkowity dzienny wydatek energetyczny, czyli łączna liczba kalorii, którą organizm spala w ciągu doby na wszystkie procesy życiowe i aktywność.

• THC

  Tetrahydrokannabinol — główny psychoaktywny związek występujący w roślinie konopi (cannabis). To on odpowiada za 'haj' wywoływany przez marihuanę. W medycynie wykorzystywany m.in. w leczeniu chronicznego bólu, redukcji nudności po chemioterapii i pobudzaniu apetytu.

• TMAO (N-tlenek trimetyloaminy)

  Metabolit produkowany przez bakterie jelitowe z karnityny i choliny (z czerwonego mięsa, jaj, ryb). Podwyższony poziom TMAO koreluje z wyższym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Marker ryzyka, nie bezpośrednia przyczyna.

• Tabata

  Protokół treningu interwałowego o wysokiej intensywności (HIIT) składający się z 8 rund po 20 sekund maksymalnego wysiłku i 10 sekund odpoczynku, trwający łącznie 4 minuty.

• Tai Chi

  Chińska sztuka ruchowa łącząca powolne, płynne ruchy z głębokim oddychaniem i koncentracją. Często określana jako 'medytacja w ruchu'. Polecana zwłaszcza osobom starszym ze względu na niskie ryzyko kontuzji i pozytywny wpływ na równowagę, sen i samopoczucie psychiczne.

• Tanniny

  Tanniny (garbniki) to zróżnicowana grupa polifenoli roślinnych o właściwościach ściągających, które pełnią funkcje ochronne w roślinach i wpływają na wchłanianie składników odżywczych u ludzi.

• Temperatura bazowa (BBT)

  Temperatura ciała w pełnym spoczynku, mierzona zaraz po przebudzeniu, przed wstaniem z łóżka. Wskaźnik metabolizmu, fazy cyklu hormonalnego i regeneracji organizmu.

• Temperatura rdzenia ciała

  Wewnętrzna temperatura organów kluczowych, utrzymywana przez podwzgórze na poziomie ok. **37** °C. Jej dobowy rytm reguluje procesy metaboliczne oraz cykl snu i czuwania.

• Temperatura rdzeniowa

  Temperatura narządów wewnętrznych organizmu, utrzymywana w wąskim zakresie 36,5–37,5°C przez ośrodek termoregulacji w podwzgórzu.

• Terapia poznawczo-behawioralna

  Terapia poznawczo-behawioralna, znana jako CBT, to takie "przeprogramowanie" Twojego twardego dysku w głowie.

• Termoregulacja

  Zespół procesów fizjologicznych utrzymujących temperaturę ciała w wąskim zakresie około 36,6°C niezależnie od warunków zewnętrznych i obciążenia metabolicznego.

• Test Trendelenburga

  Kliniczna próba oceniająca siłę odwodzicieli biodra, przede wszystkim mięśnia pośladkowego średniego, na podstawie stabilności miednicy podczas stania na jednej nodze.

• Test wstawania z krzesła

  Prosty test siły kończyn dolnych: pięciokrotne wstanie z krzesła i siadanie tak szybko jak to możliwe. Czas poniżej 12 sekund uznawany za dobry wynik.

• Testosteron

  Główny androgen. U mężczyzn 10-35 nmol/l, u kobiet 0,5-2,5 nmol/l. Wspiera masę mięśniową, gęstość kości, libido i motywację. Spada około 1% rocznie po 30 roku życia.

• Tkanka tłuszczowa

  Wyspecjalizowana tkanka łączna pełniąca funkcję magazynu energii, izolacji termicznej i aktywnego narządu endokrynnego wydzielającego hormony regulujące apetyt, metabolizm i stan zapalny.

• Tkanka wisceralna

  Aktywna metabolicznie tkanka tłuszczowa gromadząca się głęboko w jamie brzusznej wokół narządów wewnętrznych, wpływająca na ryzyko chorób metabolicznych.

• Tkanka łączna

  Tkanka łączna to rodzaj tkanki budującej struktury podporowe organizmu — ścięgna, więzadła, powięzi i chrząstki — które przenoszą siły, stabilizują stawy i umożliwiają sprawny ruch.

• Tożsamość ćwiczeniowa

  Stopień, w jakim osoba postrzega regularne ćwiczenia jako część swojej tożsamości i obrazu siebie, co wpływa na trwałość nawyku aktywności fizycznej.

• Training load (obciążenie treningowe)

  Sumaryczny wskaźnik wysiłku fizycznego wykonanego w określonym czasie, będący iloczynem intensywności, objętości i częstotliwości ćwiczeń, używany do optymalizacji formy sportowej.

• Transkryptomika

  Dziedzina biologii molekularnej badająca całościowy profil RNA (transkryptom) komórki lub tkanki, pozwalająca zrozumieć, które geny są aktywne w danym momencie i jak reagują np. na trening.

• Trening aerobowy (AT)

  Trening aerobowy (AT – aerobic training) to rodzaj wysiłku fizycznego o umiarkowanej intensywności, w którym energia dla pracujących mięśni pozyskiwana jest głównie w procesach utleniania.

• Trening do odmowy

  Metoda treningowa polegająca na wykonywaniu powtórzeń aż do momentu, gdy mięśnie nie są w stanie wykonać kolejnego powtórzenia z prawidłową techniką.

• Trening ekscentryczny

  Metoda treningowa oparta na kontrolowanym wydłużaniu mięśnia pod obciążeniem, pozwalająca na pracę z większymi siłami niż podczas skurczu koncentrycznego.

• Trening funkcjonalny

  Metoda treningowa oparta na wielopłaszczyznowych ruchach angażujących wiele stawów i grup mięśniowych jednocześnie, naśladujących wzorce motoryczne wykorzystywane w życiu codziennym i sporcie.

• Trening interwałowy

  Metoda treningowa polegająca na naprzemiennym wykonywaniu intensywnych wysiłków i okresów odpoczynku lub aktywności o niskiej intensywności.

• Trening interwałowy o wysokiej intensywności (HIIT)

  Metoda treningowa polegająca na naprzemiennych okresach intensywnego wysiłku (80–95% HRmax) i aktywnego odpoczynku, pozwalająca uzyskać znaczące adaptacje wydolnościowe i metaboliczne w krótkim czasie.

• Trening izometryczny

  Forma treningu siłowego, w której mięsień generuje napięcie bez zmiany swojej długości — stawy pozostają nieruchome, a ciało utrzymuje pozycję statyczną przez określony czas.

• Trening na masę

  Trening oporowy ukierunkowany na maksymalizację hipertrofii mięśniowej, oparty na odpowiednim doborze objętości, intensywności i progresji obciążeń w połączeniu z nadwyżką kaloryczną.

• Trening na rzeźbę

  Strategia treningowa łącząca ćwiczenia oporowe z aktywnością aerobową, której celem jest redukcja tkanki tłuszczowej przy maksymalnym zachowaniu masy mięśniowej.

• Trening obwodowy

  Metoda treningowa polegająca na wykonywaniu serii ćwiczeń jedno po drugim, z minimalnymi przerwami między stacjami, łącząca elementy treningu siłowego i wytrzymałościowego.

• Trening oporowy

  Każda forma treningu, w której mięśnie pracują przeciwko zewnętrznemu oporowi — sztanga, hantle, gumy, maszyny lub masa własnego ciała. Synonim treningu siłowego w szerszym rozumieniu.

• Trening pliometryczny

  Metoda treningowa wykorzystująca szybkie cykle rozciągania i skracania mięśni (SSC) w celu zwiększenia mocy, szybkości i reaktywności układu nerwowo-mięśniowego.

• Trening siłowy

  Forma aktywności fizycznej polegająca na pokonywaniu oporu zewnętrznego w celu zwiększenia siły mięśniowej, masy mięśniowej i wytrzymałości układu mięśniowo-szkieletowego.

• Trening wytrzymałościowy

  Trening wytrzymałościowy, często nazywany po prostu "cardio", to każda aktywność, która zmusza Twoje serce i płuca do pracy na podwyższonych obrotach przez dłuższy czas.

• Tryb sympatyczny (sympathetic mode)

  Stan pobudzenia autonomicznego układu nerwowego, odpowiedzialny za reakcję „walcz lub uciekaj”. Mobilizuje zasoby energetyczne organizmu, zwiększa tętno i czujność, przygotowując ciało do intensywnego wysiłku fizycznego lub reakcji na stres.

• Tryptofan

  Aminokwas egzogenny (musi być z diety). Prekursor serotoniny i melatoniny. Źródła: indyk, ser, orzechy, jaja. Suplementacja 500-1000 mg przed snem może wspierać zasypianie.

• Trójbój siłowy

  Dyscyplina sportowa polegająca na wykonaniu trzech prób w przysiadzie, wyciskaniu leżąc i martwym ciągu, gdzie o wyniku decyduje suma podniesionych ciężarów.

• Trójglicerydy

  Główna forma tłuszczu we krwi, magazynowana jako rezerwa energetyczna w tkance tłuszczowej. Prawidłowy poziom to poniżej 150 mg/dl na czczo.

• Tętno maksymalne

  Najwyższe tętno, jakie serce może osiągnąć przy maksymalnym wysiłku. Przybliżony wzór to 220 minus wiek, ale indywidualne różnice bywają duże. Służy do wyznaczania stref treningowych.

• Tętno spoczynkowe

  Liczba uderzeń serca na minutę mierzona w pełnym spoczynku fizycznym i psychicznym, najlepiej rano po przebudzeniu. Wskaźnik wydolności układu krążenia i ogólnego stanu zdrowia.

• Tłuszcze nasycone

  Kwasy tłuszczowe bez wiązań podwójnych w łańcuchu węglowym, występujące głównie w produktach zwierzęcych i niektórych olejach roślinnych. Ich rola zdrowotna jest przedmiotem ciągłej debaty naukowej.

• Tłuszcze nienasycone

  Kwasy tłuszczowe zawierające jedno lub więcej wiązań podwójnych w łańcuchu węglowym. Dzielą się na jednonienasycone (MUFA) i wielonienasycone (PUFA). Wspierają zdrowie sercowo-naczyniowe i funkcje metaboliczne.

• tłuszcz wewnątrzmięśniowy (IMAT)

  Tkanka tłuszczowa gromadząca się bezpośrednio pod powięzią mięśniową oraz pomiędzy poszczególnymi włóknami mięśni szkieletowych. Jej nadmiar jest ściśle powiązany z zaburzeniami metabolicznymi oraz pogorszeniem jakości i siły mięśni.

• tłuszcz wisceralny

  Metabolicznie aktywna tkanka tłuszczowa zlokalizowana głęboko w jamie brzusznej, otaczająca kluczowe narządy wewnętrzne, takie jak wątroba, trzustka i jelita. Jest silnym predyktorem chorób układu krążenia i zaburzeń metabolicznych.