Słownik fitness — litera A
33 haseł rozpoczynających się literą A.
AHI (apnea-hypopnea index)
Medyczny wskaźnik określający sumaryczną liczbę epizodów bezdechu oraz spłyceń oddechu przypadających na każdą godzinę snu, stanowiący podstawowe narzędzie diagnostyczne w ocenie zaburzeń oddychania.
AMPK
Kinaza białkowa aktywowana przez AMP (AMPK) — enzym pełniący rolę czujnika energetycznego komórki, który aktywuje szlaki kataboliczne i hamuje procesy anaboliczne w odpowiedzi na deficyt energii.
ATP
Adenozynotrójfosforan (ATP) to główna molekuła energetyczna komórek. Dostarcza energię do skurczów mięśni, syntezy białek i wszystkich procesów życiowych organizmu.
Adaptacja metaboliczna
Mechanizm obronny organizmu polegający na spowolnieniu metabolizmu w odpowiedzi na długotrwały deficyt kaloryczny i utratę masy ciała.
Adaptacja treningowa
Ogół zmian strukturalnych i funkcjonalnych zachodzących w organizmie w odpowiedzi na systematycznie powtarzane bodźce treningowe, prowadzących do poprawy wydolności i sprawności fizycznej.
Adaptacje siłowe
Zmiany neuralne i strukturalne wywołane treningiem oporowym, prowadzące do wzrostu siły mięśniowej — od poprawy rekrutacji jednostek motorycznych po hipertrofię i wzmocnienie ścięgien.
Adaptogeny
Grupa roślin i grzybów pomagających organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem. Najbardziej znane to ashwagandha, różeniec górski i żeń-szeń. Działają przez regulację poziomu kortyzolu.
Adekwatne Spożycie (AI)
Szacunkowa wartość dziennego spożycia składnika odżywczego ustalana, gdy brakuje danych do wyznaczenia RDA. Opiera się na obserwacji spożycia w zdrowej populacji.
Adenozyna
Neuromodulator narastający w mózgu w ciągu dnia — buduje tzw. presję snu i wywołuje senność wieczorem. Kofeina blokuje jej receptory (A1/A2A), przez co opóźnia zmęczenie.
Adequate Intake (AI)
Norma żywieniowa określająca poziom wystarczającego spożycia składnika odżywczego, ustalana w oparciu o obserwacje zdrowych grup populacyjnych, gdy brakuje dowodów na wyznaczenie RDA.
Adherencja
Stopień, w jakim osoba konsekwentnie stosuje się do zaleconego planu treningowego, żywieniowego lub zdrowotnego w dłuższym okresie.
Adherencja do diety
Stopień, w jakim trzymasz się założeń planu żywieniowego.
Adiponektyna
Hormon wydzielany przez tkankę tłuszczową, który poprawia wrażliwość na insulinę, działa przeciwzapalnie i chroni układ krwionośny przed chorobami.
Agoniści receptora
Substancje (endogenne lub egzogenne), które wiążą się z receptorem komórkowym i aktywują go, wywołując określoną odpowiedź biologiczną — np. adrenalina jako agonista receptorów β-adrenergicznych.
Akcelerometr
Czujnik mierzący przyspieszenie ciała w jednej lub wielu osiach, wykorzystywany w urządzeniach sportowych do śledzenia ruchu, liczenia kroków i szacowania intensywności aktywności fizycznej.
Aktywacja nerwowo-mięśniowa
Proces pobudzania jednostek motorycznych przez układ nerwowy, determinujący liczbę i częstotliwość pracy włókien mięśniowych podczas skurczu.
Aktywność elektryczna neuronów (neural electrical activity)
Aktywność elektryczna neuronów to ciągły przepływ impulsów generowanych przez komórki mózgowe w odpowiedzi na bodźce. Jest ona mierzalna w formie fal mózgowych o różnej częstotliwości, które odzwierciedlają aktualny stan koncentracji lub relaksu.
Aldosteron
Aldosteron to steroidowy hormon wytwarzany przez korę nadnerczy, który odgrywa kluczową rolę w regulacji ciśnienia krwi poprzez zarządzanie gospodarką wodno-elektrolitową.
Aminokwas limitujący
Aminokwas egzogenny, który w danym produkcie występuje w najmniejszej ilości względem zapotrzebowania organizmu, ograniczając tym samym wykorzystanie pozostałych aminokwasów.
Aminokwasy
Organiczne związki chemiczne będące podstawowymi cegiełkami białek. Dzielą się na egzogenne (dostarczane z dietą) i endogenne (syntetyzowane przez organizm).
Aminokwasy egzogenne
Aminokwasy, których organizm człowieka nie potrafi samodzielnie syntetyzować i które muszą być dostarczane z pożywieniem. Wyróżnia się 9 aminokwasów egzogennych niezbędnych do syntezy białek i prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Aminy heterocykliczne (HCA)
Grupa organicznych związków chemicznych o właściwościach mutagennych, powstająca w produktach pochodzenia zwierzęcego poddanych obróbce termicznej w wysokiej temperaturze.
Anabolizm
Zespół reakcji metabolicznych prowadzących do syntezy złożonych cząsteczek z prostszych substratów, wymagający nakładu energii (ATP). Odpowiada za budowę tkanek, w tym mięśni szkieletowych.
Anhedonia
Niezdolność do odczuwania przyjemności z aktywności, które wcześniej ją sprawiały. Może dotyczyć jedzenia, ruchu, relacji społecznych i innych codziennych czynności.
Antyhistaminiki
Leki blokujące działanie histaminy — łagodzą objawy alergii. Nowsze generacje (np. cetyryzyna, loratadyna) nie powodują senności i można je łączyć z treningiem.
Antyoksydant
Antyoksydanty to czasteczki neutralizujace wolne rodniki. Chronia DNA, wzmacniaja odpornosc i opozniaja starzenie organizmu.
Architektura snu
Uporządkowana sekwencja faz NREM i REM, które w cyklach około 90-minutowych powtarzają się przez całą noc, zmieniając proporcje i pełniąc różne funkcje regeneracyjne.
Aromataza
Enzym obecny m.in. w tkance tłuszczowej, który przekształca testosteron w estrogeny. Im więcej tłuszczu trzewnego, tym większa aktywność aromatazy.
Artrogenna inhibicja mięśniowa
Odruchowe zahamowanie aktywacji mięśni otaczających uszkodzony lub obrzęknięty staw, które utrzymuje się mimo braku bólu i utrudnia powrót do pełnej siły.
Autofagia
Naturalny proces komórkowy, w którym organizm rozkłada i przetwarza uszkodzone białka, organelle i inne zbędne składniki komórek, odzyskując z nich energię i budulec.
Autoregulacja w treningu
System zarządzania obciążeniem treningowym, oparty na bieżącej ocenie możliwości organizmu i subiektywnym odczuciu wysiłku w danym dniu.
Azotany
Azotany to nieorganiczne związki chemiczne występujące naturalnie w glebie, wodzie oraz tkankach roślinnych.
Azotyny
Azotyny to związki chemiczne będące pochodnymi azotanów, w których atom azotu znajduje się na niższym stopniu utlenienia.