Aktygrafia
Metoda oceny snu i aktywności dobowej na podstawie ruchów ciała rejestrowanych akcelerometrem, zwykle noszonym na nadgarstku. Szacuje czas snu, ale nie rozpoznaje jego faz.
Mechanizm działania
Aktygraf to niewielkie urządzenie, najczęściej w formie opaski noszonej na nadgarstku ręki niedominującej. Jego podstawą jest akcelerometr, czyli czujnik mierzący przyspieszenie, a więc każdy ruch ręki. Urządzenie dzieli zapis na krótkie odcinki czasu, zwane epokami, i dla każdej z nich zlicza ilość ruchu. Przypomina to krokomierz, który zamiast kroków rejestruje każde poruszenie się w łóżku.
Algorytm przypisuje każdej epoce ocenę „sen” albo „czuwanie”. Zasada jest prosta: dłuższy okres niemal całkowitego bezruchu oznacza prawdopodobnie sen, a wyraźna aktywność ruchowa wskazuje na czuwanie. Na tej podstawie oblicza się całkowity czas snu, czas zasypiania, czas wybudzeń po zaśnięciu oraz efektywność snu, czyli odsetek czasu spędzonego w łóżku, który faktycznie przypadł na sen.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
Ograniczenie wynika z samej zasady pomiaru: aktygraf rejestruje ruch, a nie pracę mózgu. Osoba, która leży spokojnie, ale nie śpi, łatwo może zostać uznana za śpiącą. Polisomnografia (PSG), uznawana za złoty standard, mierzy natomiast fale mózgowe (EEG, elektroencefalografia), ruchy gałek ocznych i napięcie mięśni, dzięki czemu odróżnia sen lekki, głęboki i REM (faza szybkich ruchów gałek ocznych). Opaski i zegarki sportowe pokazujące fazy snu łączą dane z akcelerometru z tętnem, ale ich wynik pozostaje jedynie szacunkiem algorytmu.
Kluczowe fakty
- Długość epoki: ruch zlicza się najczęściej w odcinkach trwających 30 lub 60 sekund.
- Czas badania: przy diagnozowaniu zaburzeń rytmu dobowego zapis powinien obejmować co najmniej 7 dni, a najlepiej 14 dni.
- Wykrywanie snu i czuwania: czułość wykrywania snu przekracza zwykle 90%, natomiast spokojne czuwanie rozpoznawane jest znacznie słabiej.
- Fazy snu: aktygrafia nie odróżnia żadnej z 3 głównych faz snu NREM (sen bez szybkich ruchów gałek ocznych) ani fazy REM.
Zastosowanie praktyczne
W medycynie snu aktygrafia służy przede wszystkim do oceny bezsenności i zaburzeń rytmu dobowego, takich jak zespół opóźnionej fazy snu, zaburzenia snu związane z pracą zmianową czy zespół nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag). Pozwala porównać rzeczywisty przebieg snu z zapiskami pacjenta oraz ocenić skuteczność leczenia, na przykład terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I). Opaskę nosi się bez przerwy przez co najmniej 7 dni, tak aby objąć dni robocze i weekend, a równolegle prowadzi się dzienniczek snu. Zapisywanie godzin położenia się, wstania i zdejmowania opaski ułatwia odróżnienie przerwy w pomiarze od bardzo spokojnego snu.
W sporcie aktygrafia pomaga sprawdzić, czy zawodnik śpi wystarczająco długo i regularnie w okresach ciężkich treningów, podróży i zawodów. Średni czas snu z kilku tygodni warto zestawić z zaleceniem co najmniej 7 godzin snu na dobę dla dorosłych, a także obserwować stałość godzin zasypiania i wstawania. W przypadku osób z bezsennością należy pamiętać, że urządzenie może zawyżać czas snu, ponieważ długie, nieruchome leżenie bez snu bywa liczone jako sen.
Podsumowanie
Aktygrafia to tania i nieuciążliwa metoda, która w warunkach domowych i przez wiele dni dobrze pokazuje, ile i kiedy śpimy oraz jak regularny jest rytm dobowy. Ponieważ rejestruje ruch, a nie pracę mózgu, nie rozpoznaje faz snu i często bierze spokojne czuwanie za sen. Najwięcej informacji daje w połączeniu z dzienniczkiem snu, a w razie wątpliwości diagnostycznych – z badaniem polisomnograficznym.
