Hipercholesterolemia
Stan, w którym stężenie cholesterolu we krwi przekracza wartości referencyjne, zwłaszcza frakcji LDL. Istotny czynnik ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.
Czym jest hipercholesterolemia
Hipercholesterolemia to zaburzenie gospodarki lipidowej, w którym stężenie cholesterolu całkowitego lub jego frakcji LDL (tzw. „złego" cholesterolu) utrzymuje się powyżej wartości uznawanych za bezpieczne. W polskich wytycznych za nieprawidłowe uznaje się zwykle cholesterol całkowity powyżej 190 mg/dl oraz LDL powyżej 115 mg/dl u osób bez dodatkowych czynników ryzyka. U pacjentów po zawale, z cukrzycą lub z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym cele terapeutyczne są znacznie ostrzejsze — LDL poniżej 70, 55, a nawet 40 mg/dl.
Wyróżnia się dwie główne postaci zaburzenia. Hipercholesterolemia pierwotna (rodzinna) wynika z mutacji genetycznych wpływających na receptor LDL lub białko PCSK9. Hipercholesterolemia wtórna jest konsekwencją stylu życia, diety bogatej w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans, otyłości, cukrzycy typu 2, niedoczynności tarczycy lub działania leków.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
Mechanizm i znaczenie dla organizmu
Cholesterol sam w sobie nie jest „wrogiem" — pełni rolę budulca błon komórkowych, prekursora hormonów steroidowych, witaminy D i kwasów żółciowych. Problemem jest nadmiar cząstek LDL, które transportują cholesterol do tkanek. Gdy ich stężenie jest wysokie, LDL łatwiej przenika do ściany tętnic, ulega oksydacji i wyzwala reakcję zapalną. Makrofagi pochłaniają utlenione LDL i przekształcają się w komórki piankowate, dając początek blaszce miażdżycowej. Z czasem blaszka zwęża naczynie lub pęka, prowadząc do zawału serca, udaru niedokrwiennego lub niedokrwienia kończyn dolnych.
Kluczowe znaczenie ma także frakcja HDL, która transportuje cholesterol z tkanek z powrotem do wątroby, oraz trójglicerydy. Dlatego ocena ryzyka nie opiera się wyłącznie na cholesterolu całkowitym, ale na pełnym lipidogramie i wskaźniku non-HDL.
Rola aktywności fizycznej i diety
Regularny trening ma udokumentowany wpływ na profil lipidowy. Aktywność aerobowa — szybki marsz, bieganie, jazda na rowerze, pływanie — w objętości zbliżonej do 150–300 minut tygodniowo zwiększa stężenie HDL i obniża trójglicerydy, a w połączeniu z redukcją masy ciała zmniejsza też LDL. Trening siłowy poprawia wrażliwość insulinową i wspiera zmiany składu ciała, co pośrednio przekłada się na lepszy lipidogram.
W diecie największe znaczenie ma ograniczenie tłuszczów nasyconych (tłuste mięso, masło, ser żółty, olej kokosowy i palmowy) oraz eliminacja tłuszczów trans obecnych w produktach wysokoprzetworzonych. Wzrost udziału błonnika rozpuszczalnego z owsa, jęczmienia, roślin strączkowych i owoców wiąże kwasy żółciowe w jelicie i obniża LDL. Kwasy tłuszczowe omega-3 z ryb, orzechów włoskich i siemienia lnianego korzystnie wpływają na trójglicerydy. Sterole i stanole roślinne w dawce 2 g dziennie są w stanie obniżyć LDL o około 7–10 procent.
Podsumowanie
Hipercholesterolemia to stan, który sam w sobie nie boli i nie daje objawów, ale przez lata prowadzi do poważnych powikłań sercowo-naczyniowych. Wczesne wykrycie przez proste badanie krwi, zmiana diety, regularny trening i — w razie potrzeby — farmakoterapia (statyny, ezetymib, inhibitory PCSK9) pozwalają skutecznie obniżyć ryzyko zawału i udaru. Osoby aktywne fizycznie nie są z tego problemu zwolnione: geny, dieta i wiek mogą podnieść cholesterol nawet u szczupłego biegacza, dlatego kontrola lipidogramu co kilka lat powinna być standardem profilaktyki.
Czytaj dalej
Cholesterol pod kontrolą — wytyczne, badania i codzienna rutyna
Statyny a trening siłowy — czy niszczą mięśnie?
