Dyslipidemia
Dyslipidemia to zaburzenie gospodarki lipidowej polegające na nieprawidłowych stężeniach cholesterolu LDL, HDL lub triglicerydów we krwi, zwiększające ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.
Czym są zaburzenia gospodarki lipidowej
Dyslipidemia obejmuje każdą nieprawidłowość w profilu tłuszczów krążących we krwi — najczęściej podwyższony cholesterol LDL, obniżony HDL lub zbyt wysokie triglicerydy. Parametry te ocenia się w lipidogramie, standardowym badaniu wykonywanym na czczo. U osoby bez dodatkowych czynników ryzyka za wartości prawidłowe uznaje się LDL poniżej 115 mg/dl, HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/dl u kobiet oraz triglicerydy poniżej 150 mg/dl. U pacjentów po zawale, z cukrzycą lub chorobą wieńcową cele są znacznie ostrzejsze — docelowy LDL często wynosi poniżej 55 mg/dl.
Pod jednym pojęciem kryje się kilka różnych stanów: hipercholesterolemia (izolowany wzrost cholesterolu), hipertriglicerydemia oraz tak zwana dyslipidemia aterogenna — kombinacja niskiego HDL, wysokich triglicerydów i małych gęstych cząstek LDL, typowa dla insulinooporności i zespołu metabolicznego.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
Mechanizm i przyczyny
Lipidy nie rozpuszczają się w wodzie, więc we krwi transportowane są w postaci lipoprotein. LDL dostarcza cholesterol do tkanek, HDL odbiera jego nadmiar i odprowadza do wątroby. Gdy LDL jest za dużo lub jego cząstki są małe i gęste, łatwiej wnikają w ścianę tętnicy, utleniają się i inicjują proces miażdżycowy.
Przyczyny dzieli się na pierwotne, uwarunkowane genetycznie (np. hipercholesterolemia rodzinna), oraz wtórne, wynikające ze stylu życia i innych chorób. Najczęstsze czynniki wtórne to otyłość brzuszna, nadmiar cukrów prostych i tłuszczów nasyconych w diecie, brak ruchu, nadużywanie alkoholu, niedoczynność tarczycy, cukrzyca typu 2 oraz przewlekła choroba nerek. Profil lipidowy pogarszają także niektóre leki — glikokortykosteroidy, diuretyki tiazydowe czy retinoidy.
Znaczenie dla zdrowia i wydolności
Dyslipidemia jest jednym z głównych modyfikowalnych czynników ryzyka zawału serca i udaru niedokrwiennego mózgu. Wysokie triglicerydy dodatkowo sprzyjają stłuszczeniu wątroby i mogą prowadzić do ostrego zapalenia trzustki. U osoby aktywnej fizycznie sam stan rzadko daje objawy, ale długofalowo pogarsza funkcję śródbłonka i mikrokrążenie, co przekłada się na gorszą regenerację oraz efektywność dostarczania tlenu do pracujących mięśni.
Regularny trening wyraźnie poprawia lipidogram. Wysiłek wytrzymałościowy — bieg, rower, pływanie — podnosi HDL i obniża triglicerydy. Trening siłowy ma efekt skromniejszy, ale poprawia wrażliwość insulinową, co pośrednio wpływa na profil lipidowy. W praktyce najlepsze rezultaty daje połączenie obu rodzajów aktywności.
Jak korygować profil lipidowy
Fundamentem leczenia jest zmiana stylu życia. Ograniczenie tłuszczów nasyconych i trans, większe spożycie błonnika z warzyw, strączków i pełnych ziaren, włączenie kwasów omega-3 z tłustych ryb oraz redukcja masy ciała u osób z nadwagą potrafią obniżyć LDL o kilkanaście procent. Aktywność o umiarkowanej intensywności w wymiarze 150–300 minut tygodniowo jest rekomendowana przez większość towarzystw kardiologicznych.
Gdy interwencje niefarmakologiczne okazują się niewystarczające, lekarz włącza leki — najczęściej statyny, ezetymib lub inhibitory PCSK9, a przy bardzo wysokich triglicerydach fibraty albo preparaty EPA. Decyzję o farmakoterapii podejmuje się na podstawie dziesięcioletniego ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie pojedynczego wyniku. Kontrolny lipidogram wykonuje się zwykle co 3–12 miesięcy, zależnie od wyjściowego stanu pacjenta i prowadzonego leczenia.
