Cholesterol LDL
Frakcja lipoprotein o niskiej gęstości przenoszących cholesterol z wątroby do tkanek. Jej podwyższone stężenie w osoczu bezpośrednio zwiększa ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.
Budowa i rola cząstki LDL
Cholesterol nie krąży we krwi w czystej postaci — jest nierozpuszczalny w osoczu, więc transportują go lipoproteiny. LDL (low-density lipoprotein) to jedna z ich frakcji, o średnicy około 18–25 nm. Rdzeń cząstki stanowią estry cholesterolu i triglicerydy, a otoczkę — fosfolipidy, wolny cholesterol oraz białko apolipoproteina B-100. Każda cząstka LDL niesie dokładnie jedną apoB-100, dlatego stężenie apoB traktuje się dziś jako najdokładniejszy wskaźnik liczby cząstek aterogennych.
LDL powstaje w krwiobiegu z lipoprotein VLDL, które wątroba uwalnia po posiłku. W miarę jak VLDL oddaje triglicerydy tkankom, pozostaje bogata w cholesterol cząstka LDL. Jej fizjologiczne zadanie jest zaopatrywanie komórek w cholesterol niezbędny do budowy błon komórkowych, syntezy hormonów steroidowych (kortyzol, testosteron, estrogeny), kwasów żółciowych i witaminy D. Odbiór cząstek odbywa się przez receptor LDL, który rozpoznaje apoB-100.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
Dlaczego poziom LDL ma znaczenie zdrowotne
Gdy cząstek LDL jest w krwi zbyt wiele lub krążą zbyt długo, część z nich przenika przez śródbłonek naczyń tętniczych, ulega utlenieniu i zostaje pochłonięta przez makrofagi. Powstają komórki piankowate, pierwszy etap blaszki miażdżycowej. To właśnie długotrwała ekspozycja ściany tętnicy na LDL, a nie pojedynczy pomiar, napędza rozwój miażdżycy wieńcowej, tętnic szyjnych czy obwodowych.
Związek jest przyczynowo-skutkowy, co potwierdzają zarówno badania genetyczne (osoby z rodzinną hipercholesterolemią zapadają na zawały dekady wcześniej), jak i interwencje farmakologiczne. W uproszczeniu obniżenie LDL o 1 mmol/l redukuje ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych mniej więcej o jedną piątą — niezależnie od tego, czy osiągnięto to statynami, ezetymibem, inhibitorami PCSK9 czy stylem życia.
Normy i czynniki wpływające na stężenie
Docelowe wartości LDL zależą od ryzyka globalnego. Przy niskim ryzyku lekarze celują w <3,0 mmol/l (115 mg/dl), przy umiarkowanym <2,6 mmol/l, przy wysokim <1,8 mmol/l, a u pacjentów po zawale czy z cukrzycą z powikłaniami — poniżej 1,4 mmol/l. Sam poziom odczytuje się z lipidogramu; nowsze wytyczne dopuszczają oznaczenie bez bycia na czczo.
Stężenie LDL obniżają: ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans, błonnik rozpuszczalny z owsa i roślin strączkowych, fitosterole, regularny wysiłek aerobowy, redukcja tkanki tłuszczowej i rzucenie palenia. Podnoszą je natomiast dieta bogata w tłuste mięsa i przetworzone wyroby cukiernicze, siedzący tryb życia, niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy czy uwarunkowania genetyczne.
Jak podejść do LDL w praktyce
Pierwszy lipidogram warto wykonać najpóźniej około trzydziestego roku życia, a przy obciążeniu rodzinnym — wcześniej. Pojedynczy wynik nie wystarczy do oceny ryzyka: interpretuje się go razem z ciśnieniem tętniczym, glikemią, paleniem, wiekiem i historią rodziny. Coraz częściej w ocenie uzupełniającej pojawia się apoB oraz lipoproteina(a), która jest głównie uwarunkowana genetycznie.
Samo bieganie czy siłownia obniżają LDL umiarkowanie — zwykle o kilka do kilkunastu procent. Największe efekty daje połączenie aktywności, zmiany diety i — gdy ryzyko tego wymaga — leczenia farmakologicznego. Kluczowa jest kumulatywna ekspozycja w ciągu dekad, dlatego im wcześniej utrzymuje się niskie wartości LDL, tym mniejsze ryzyko zdarzenia wieńcowego w wieku średnim i podeszłym.
