DIAAS
Wskaźnik jakości białka (Digestible Indispensable Amino Acid Score) opracowany przez FAO w 2013 r., oceniający strawność poszczególnych aminokwasów egzogennych na końcu jelita cienkiego.
Mechanizm działania
DIAAS powstał jako następca starszego wskaźnika PDCAAS, który od lat 90. służył do klasyfikacji białek w żywieniu. Kluczowa różnica dotyczy miejsca pomiaru strawności. PDCAAS opiera się na analizie kału — czyli tego, co zostało z białka po przejściu przez cały przewód pokarmowy. Problem w tym, że mikroflora jelita grubego przerabia aminokwasy, których organizm i tak już nie wchłonie, co sztucznie zawyża wynik.
DIAAS mierzy strawność na końcu jelita krętego (ileum), zanim bakterie jelita grubego zmodyfikują pozostałe aminokwasy. Dla każdego z dziewięciu aminokwasów egzogennych oblicza się stosunek jego strawnej zawartości w badanym białku do zawartości w białku wzorcowym dla danej grupy wiekowej. Najniższy z tych stosunków — czyli aminokwas limitujący — staje się ostateczną wartością DIAAS.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
W przeciwieństwie do PDCAAS wynik nie jest obcinany do 100%. Białka o jakości wyższej od wzorca mogą osiągnąć wartości 120-130%, dzięki czemu wskaźnik lepiej różnicuje białka wysokiej klasy. Serwatka i soja w PDCAAS mają po 100% i wyglądają na równorzędne — w DIAAS dzieli je kilkanaście punktów procentowych.
Kluczowe fakty
- Rok wprowadzenia: 2013 — FAO rekomenduje DIAAS jako nowy standard oceny jakości białka, zastępujący PDCAAS.
- Próg pełnowartościowości: 75% — białka ≥75% uznaje się za dobre źródła, wartości ≥100% oznaczają białko wysokiej jakości.
- Izolat serwatki: ok. 109-125%, mleko ok. 118%, jajo ok. 113% — najwyższe wyniki wśród białek zwierzęcych.
- Soja: ok. 90%, groch: ok. 70%, pszenica: ok. 40% — białka roślinne mają niższe wartości, głównie przez deficyt lizyny lub metioniny.
- Pomiar wymaga badań na ludziach z sondą jelitową lub na świniach jako modelu — dlatego danych dla DIAAS jest znacznie mniej niż dla PDCAAS.
Zastosowanie praktyczne
Przy komponowaniu diety wysokobiałkowej, zwłaszcza roślinnej, DIAAS pokazuje, że sama ilość białka w gramach nie wystarcza. Pokrycie zapotrzebowania 1,6-2,2 g białka na kg masy ciała z samej soi (DIAAS ok. 90%) jest realne, ale z grochu czy pszenicy już nie — konieczne jest łączenie źródeł, np. ryżu z fasolą, by uzupełnić aminokwasy limitujące i podnieść efektywny wynik mieszanki.
Przy wyborze odżywki warto porównywać DIAAS, a nie tylko deklarowaną zawartość białka na porcję. 25 g izolatu serwatki dostarcza więcej przyswajalnych aminokwasów egzogennych niż 25 g izolatu grochowego, mimo identycznej gramatury na etykiecie. Dla osób na diecie roślinnej dobrym rozwiązaniem są gotowe mieszanki pea + rice — razem osiągają DIAAS zbliżony do białka mleka.
Podsumowanie
DIAAS jest obecnie najdokładniejszym dostępnym wskaźnikiem jakości białka, ponieważ uwzględnia rzeczywistą strawność każdego aminokwasu egzogennego na poziomie jelita krętego i nie obcina wyniku do 100%. W praktyce przekłada się to na wyraźne różnicowanie białek zwierzęcych i roślinnych — co ma realne znaczenie przy projektowaniu diety wegańskiej, doborze odżywki białkowej oraz planowaniu regeneracji i hipertrofii mięśniowej.
