Choroby ortostatyczne
Grupa zaburzeń krążenia wywołanych pionizacją ciała, w których krew rozmieszcza się nieprawidłowo i zalega w dolnych partiach organizmu pod wpływem grawitacji.
Mechanizm działania
Przy przejściu z pozycji leżącej do stojącej grawitacja natychmiast przemieszcza płyny ustrojowe w dół ciała. W pierwszych sekundach po wstaniu w rozciągliwych naczyniach jamy brzusznej i nóg gromadzi się znaczna objętość krwi. W zdrowym organizmie autonomiczny układ nerwowy (część układu nerwowego działająca niezależnie od woli człowieka) błyskawicznie obkurcza naczynia i przyspiesza pracę serca, aby utrzymać stabilne ciśnienie tętnicze.
Choroby ortostatyczne pojawiają się, gdy te mechanizmy wyrównawcze zawodzą albo gdy naczynia zostały wcześniej uszkodzone. Sytuację można porównać do wody w elastycznym wężu ogrodowym, która przy braku ciśnienia spływa na dół. Przy hipotonii ortostatycznej, czyli nagłym spadku ciśnienia tętniczego po wstaniu, dochodzi do chwilowego niedokrwienia mózgu — stąd mroczki przed oczami, zawroty głowy lub omdlenie.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
W dłuższej perspektywie długie przebywanie w pozycji pionowej przy niewydolnych naczyniach prowadzi do stałego nadciśnienia żylnego w nogach. Zalegająca krew rozciąga ściany naczyń, niszczy zastawki i wywołuje przewlekłą niewydolność żylną. Skrajnym następstwem są owrzodzenia goleni, czyli trudno gojące się ubytki skóry i tkanki podskórnej powstałe wskutek niedotlenienia tkanek.
Kluczowe fakty
- Kryteria hipotonii: O hipotonii ortostatycznej mówi się przy spadku ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 milimetrów słupa rtęci lub rozkurczowego o 10 milimetrów w ciągu 3 minut po wstaniu.
- Postacie przejściowe i utrwalone: Kategoria obejmuje zarówno chwilowe spadki ciśnienia, jak i utrwalone schorzenia naczyniowe, w tym żylaki i przewlekłą niewydolność żylną.
- Objawy mózgowe: Wczesnymi oznakami niewystarczającego ukrwienia mózgu są zamglone widzenie, szum w uszach, nudności i osłabienie; przy głębszym spadku ciśnienia dochodzi do omdlenia.
- Powikłania obwodowe: Długie zaleganie krwi w nogach powoduje utrwalone obrzęki, stwardnienie tkanki podskórnej i powstawanie ran na podudziach.
- Co pogarsza objawy: Odwodnienie, wysoka temperatura otoczenia, obfity posiłek oraz gwałtowne wstanie z łóżka.
Zastosowanie praktyczne
Osoby, które miewają zawroty głowy po wstaniu, powinny wyrobić nawyk powolnej zmiany pozycji. Po przebudzeniu warto posiedzieć na brzegu łóżka około 60 sekund, wykonując kilka głębokich wdechów i napinając mięśnie podudzi przed wstaniem. Pomaga też chwilowe skrzyżowanie nóg w pozycji stojącej z jednoczesnym napięciem pośladków — ten krótki manewr podnosi ciśnienie krwi i nie ma nic wspólnego z siedzeniem z nogą założoną na nogę.
Przy objawach przewlekłego zastoju żylnego podstawą jest unikanie długiego stania bez ruchu. W pracy stojącej warto co kilka minut przenosić ciężar ciała z pięt na palce albo maszerować w miejscu. Lekarz może zalecić medyczne wyroby uciskowe o stopniowanej sile działania, które zapobiegają gromadzeniu się krwi w naczyniach podudzi.
Podsumowanie
Choroby ortostatyczne biorą się z niezdolności organizmu do zrównoważenia wpływu grawitacji na krew, a podstawą radzenia sobie z nimi są powolne wstawanie, dbanie o nawodnienie i regularne uruchamianie mięśni nóg.
