6 infekcji i wysypek, które można złapać na plaży

Lato to czas wypoczynku nad wodą, ale plaża to nie tylko słońce i kąpiel. W ciepłej wodzie morskiej i wilgotnym piasku żyją mikroorganizmy, które potrafią skutecznie zepsuć urlop. Ocieplenie klimatu dodatkowo sprzyja ekspansji bakterii, które jeszcze 30 lat temu nie sięgały tak daleko na północ.

Większość zagrożeń jest niska, a poważne infekcje dotyczą wąskich grup ryzyka. Świadomość, czego można się tam nabawić i jak się przed tym chronić, pozwala traktować plażę zdroworozsądkowo — bez paniki, ale i bez lekceważenia.

Vibrio vulnificus — bakteria „mięsożerna" przesuwa się na północ

Vibrio vulnificus to bakteria występująca naturalnie w ciepłych wodach słonych i słonawych. Zakażenia są rzadkie, ale obarczone wysoką śmiertelnością — zwłaszcza gdy bakteria wniknie przez ranę i wywoła rozległe martwicze zakażenie tkanek miękkich, popularnie nazywane infekcją „mięsożerną".

Według amerykańskich Centers for Disease Control and Prevention bakterie z rodzaju Vibrio wywołują w Stanach Zjednoczonych około 80 000 zakażeń i 100 zgonów rocznie. Vibrio vulnificus odpowiada za niewielki ułamek tych przypadków, ale to właśnie one są najgroźniejsze. Około 65% zakażeń wynika ze spożycia skażonych owoców morza (najczęściej surowych ostryg), pozostałe — z kontaktu otwartej rany z zakażoną wodą.

Grupy podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu:

• Choroby wątroby (zwłaszcza marskość) — najsilniejszy czynnik ryzyka sepsy.
• Cukrzyca i przewlekła choroba nerek — gorsze gojenie ran i osłabiona odpowiedź immunologiczna.
• Immunosupresja po przeszczepach lub w trakcie chemioterapii.
• Choroby nowotworowe w fazie aktywnego leczenia.
• Hemochromatoza — wysokie stężenie żelaza, które bakteria wykorzystuje do namnażania.

Północna granica zakażeń Vibrio vulnificus przesunęła się z 32°N w 1990 roku do ponad 41°N w 2023 roku, a tempo migracji w latach 1988–2018 wyniosło 48 km rocznie.

Badanie opublikowane w Scientific Reports w 2023 roku pokazało, że ocieplenie wód przybrzeżnych pcha bakterię coraz dalej na północ Atlantyku. Według projekcji do lat 2041–2060 zasięg zakażeń obejmie rejon Nowego Jorku, a roczna liczba przypadków może się podwoić.

Wysypka kąpiących się — larwy meduz pod kostiumem

Wysypka kąpiących się (seabather's eruption) bywa mylona z „morskimi wszami", choć ze wszami nie ma nic wspólnego. To reakcja skóry na larwy parzydełkowców — głównie meduzy Linuche unguiculata i ukwiała Edwardsiella lineata — które uwięzły pod kostiumem kąpielowym i uwolniły toksyny.

Charakterystyczne dla tej dolegliwości:

• Lokalizacja ściśle pod fragmentami kostiumu, a nie na odsłoniętej skórze.
• Czas pojawienia się — od kilku minut do 12 godzin po wyjściu z wody.
• Wygląd — silnie swędząca wysypka z drobnymi czerwonymi grudkami i pęcherzykami.
• Czas trwania — zwykle do 14 dni, samoograniczająca się.
• Leczenie — objawowe: leki przeciwhistaminowe i miejscowe kortykosteroidy.

Najlepszą profilaktyką jest zdjęcie kostiumu od razu po wyjściu z wody i opłukanie skóry. Wciąganie spodni czy bluzki na mokry strój i czekanie z prysznicem nasila problem — larwy uwalniają więcej toksyn pod wpływem nacisku i wody słodkiej.

Larva migrans skóry — pasożyty psów i kotów w piasku

Larva migrans skóry to zespół wywołany przez larwy nicieni pasożytujących u psów i kotów, najczęściej Ancylostoma braziliense i A. caninum. Człowiek nie jest dla nich naturalnym żywicielem — larwy wnikają w naskórek, ale nie potrafią przebić się głębiej. Krążą wtedy bezładnie, tworząc charakterystyczne wijące się, swędzące tunele na skórze.

Zarażenie następuje przez kontakt skóry ze skażonym kałowo piaskiem lub glebą, w którym wykluły się jaja pasożytów. Najczęściej zmiany pojawiają się na stopach, łydkach i pośladkach — wszędzie tam, gdzie skóra dotyka piasku. Zespół dotyczy głównie ciepłych regionów: Karaibów, Brazylii, Afryki Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej. W krajach europejskich diagnozowany jest u turystów wracających z tych kierunków. Ryzyko jest mniejsze na zadbanych, regularnie sprzątanych plażach, gdzie obowiązuje zakaz wprowadzania zwierząt.

Gronkowiec złocisty — najczęstszy mieszkaniec plaży

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) to bakteria, którą nosi w nosie lub na skórze nawet co trzeci dorosły. Zwykle nie wyrządza szkody, ale potrafi wywoływać zakażenia skóry: czyraki, ropnie, zapalenie mieszków włosowych, a w cięższych przypadkach — zakażenia ran pooperacyjnych i sepsę.

Badanie opublikowane w Water Research w 2012 roku wykazało obecność gronkowca w 59% próbek wody i 53% próbek piasku z trzech plaż południowej Kalifornii. Szczepy oporne na metycylinę (MRSA) były znacznie rzadsze — odpowiednio 1,6% i 2,7%. Wyższe stężenia bakterii korelowały z większą liczbą kąpiących się i wyższą temperaturą wody. To pokazuje, że człowiek sam jest głównym źródłem gronkowca w kąpieliskach — bakteria trafia tam z ludzkiej skóry i wydzielin.

Najprostsza ochrona: zaklejony wodoodporny opatrunek na każdą ranę przed wejściem do wody. Jeśli po plaży pojawi się tkliwe zaczerwienienie z obrzękiem wokół otarcia, warto skonsultować się z lekarzem.

Norowirus — wystarczy kilka cząstek

Norowirus to najczęstsza pozabakteryjna przyczyna zapaleń żołądka i jelit. Jest wyjątkowo zakaźny — dawka infekcyjna szacowana jest na zaledwie kilkanaście do kilkuset cząstek wirusowych. Tyle wystarczy, żeby zachorować po połknięciu niewielkiej ilości skażonej wody.

W latach 2018–2019 w Stanach Zjednoczonych odnotowano 19 ognisk norowirusa i 1858 zachorowań związanych z kąpieliskami naturalnymi.

Klasyczne objawy to nagłe nudności, wymioty, biegunka i bóle brzucha. Choroba zwykle ustępuje w 2–3 dni, ale u dzieci i osób starszych może prowadzić do odwodnienia. Najgroźniejsze są kąpieliska skażone ściekami — wirus przeżywa w wodzie morskiej długo i wywołuje masowe zachorowania.

W ognisku w Blue Lake w stanie Oregon w 2014 roku osoby kąpiące się chorowały 2,3 razy częściej niż osoby przebywające w parku bez wchodzenia do wody. Ponad połowa zakażonych miała 4–10 lat — dzieci łykają wodę podczas zabawy częściej niż dorośli.

E. coli i enterokoki — sygnał, że coś poszło nie tak

Escherichia coli i enterokoki same w sobie rzadko są groźne. Pełnią inną rolę: są wskaźnikami świeżego skażenia kałowego wody. Jeśli laboratorium wykrywa je w wysokich stężeniach, to znaczy, że do kąpieliska trafiły fekalia — a wraz z nimi mogły trafić norowirusy, salmonella, kampylobakter, a w skrajnych przypadkach chorobotwórcze szczepy samego E. coli.

Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomendują enterokoki jako wskaźnik dla wód morskich i słodkich, a E. coli dodatkowo dla wód słodkich. W Polsce kąpieliska monitoruje się według podobnych kryteriów — wyniki publikuje Główny Inspektorat Sanitarny w serwisie sk.gis.gov.pl. Szczególnie ostrożnym sygnałem są obfite deszcze: spływające z lądu zanieczyszczenia potrafią pogorszyć jakość wody na kilka dni.

Jak się chronić — sześć prostych zasad

Większości plażowych infekcji można uniknąć bez rezygnacji z kąpieli:

• Nie wchodź do wody z otwartą raną. Każde skaleczenie zaklej wodoodpornym opatrunkiem; jeśli rana jest świeża i głęboka, odpuść kąpiel.
• Po wyjściu z wody weź prysznic. Najlepiej z mydłem; spłukuje to bakterie, larwy i sól z kostiumu.
• Zdejmij mokry kostium szybko. Suszenie w wysokiej temperaturze niszczy resztki larw parzydełkowców.
• Nie połykaj wody. Pilnuj zwłaszcza dzieci — to one najczęściej padają ofiarą norowirusa i E. coli z kąpielisk.
• Noś klapki na ostrym podłożu. Muszle i kamienie ranią skórę i otwierają drogę dla Vibrio czy gronkowca.
• Sprawdzaj komunikaty sanitarne. GIS-owski serwis publikuje aktualny status każdego polskiego kąpieliska — wystarczy sprawdzić przed wyjazdem.

Podsumowanie

Plażowe infekcje są realne, ale w większości łatwe do uniknięcia. Ryzyko poważnej choroby dotyczy głównie osób z osłabioną odpornością, marskością wątroby czy cukrzycą — i to one powinny być najbardziej ostrożne, zwłaszcza w cieplejszych wodach. Dla pozostałych w zupełności wystarczą podstawowe nawyki: opatrunek na ranie, prysznic po kąpieli, klapki na muszli i czujne oko na komunikaty Inspektoratu Sanitarnego.

Ocieplenie wód przesuwa Vibrio coraz dalej na północ, więc w przyszłości warto będzie traktować te kilka zasad poważniej także nad Bałtykiem. Na razie to bardziej kwestia higieny niż strachu — i taki punkt widzenia warto zachować.