Oksytocyna
Hormon peptydowy i neuroprzekaźnik wytwarzany w podwzgórzu. Wywołuje skurcze macicy w czasie porodu i wypływ mleka, a w mózgu wpływa na zachowania społeczne i reakcję na stres.
Mechanizm działania
Oksytocyna to krótki peptyd wytwarzany przez komórki nerwowe podwzgórza. Część hormonu przechodzi wypustkami tych komórek do tylnego płata przysadki i stamtąd trafia do krwi. Pozostała część jest uwalniana bezpośrednio w mózgu, m.in. w ciele migdałowatym i hipokampie. Przypomina to firmę z dwoma kanałami komunikacji: ogłoszeniem dla wszystkich pracowników i rozmową w jednym dziale. Z tego powodu stężenie oksytocyny we krwi nie musi odpowiadać jej aktywności w mózgu.
We krwi oksytocyna działa przez receptor obecny m.in. w mięśniówce macicy i w gruczole sutkowym. Podczas porodu rozciąganie szyjki macicy pobudza wydzielanie hormonu, ten nasila skurcze, a silniejsze skurcze jeszcze bardziej zwiększają jego wydzielanie. Ten mechanizm działa jak kula śnieżna tocząca się ze wzgórza i jest rzadkim w fizjologii przykładem dodatniego sprzężenia zwrotnego. W czasie karmienia ssanie brodawki wywołuje skurcz komórek otaczających pęcherzyki mleczne i wypływ mleka, choć za samo wytwarzanie mleka odpowiada prolaktyna.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
W mózgu oksytocyna łagodzi reakcję stresową. Zmniejsza pobudzenie ciała migdałowatego i hamuje oś HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), przez co ogranicza wydzielanie kortyzolu. Działa trochę jak regulator głośności sygnałów społecznych: przyjazny dotyk, przytulanie czy rozmowa z bliską osobą nasilają jej wydzielanie i zwiększają wagę tych bodźców.
Kluczowe fakty
- Budowa: oksytocyna składa się z 9 aminokwasów i różni się od wazopresyny, czyli hormonu antydiuretycznego, tylko 2 z nich.
- Historia: w 1953 roku została pierwszym hormonem peptydowym zsyntetyzowanym w laboratorium, a za tę pracę w 1955 roku przyznano Nagrodę Nobla z chemii.
- Krótki czas działania: okres półtrwania oksytocyny we krwi wynosi zaledwie 1–6 minut, dlatego w położnictwie podaje się ją we wlewie ciągłym.
- Lek na receptę: syntetyczna oksytocyna służy do wywoływania i wzmacniania akcji porodowej, a jej pojedyncza dawka domięśniowa po porodzie, zwykle 10 jednostek, ogranicza ryzyko krwotoku.
Zastosowanie praktyczne
Najpewniejsze sposoby pobudzania naturalnego wydzielania oksytocyny to bliskość, dotyk i wspólna aktywność. Warto łączyć zalecane przez WHO (Światową Organizację Zdrowia) 150–300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo z ćwiczeniami w towarzystwie, na przykład 2–3 razy w tygodniu w grupie biegowej, na zajęciach zespołowych lub z partnerem. Masaż po treningu i kontakt fizyczny z bliskimi to proste dodatkowe sposoby na łagodzenie stresu.
Wyniki badań nad wpływem samego wysiłku na oksytocynę są niejednoznaczne i zależą od rodzaju oraz intensywności treningu. Doniesienia o tym, że oksytocyna wspiera regenerację mięśni, pochodzą głównie z badań na zwierzętach. Działanie suplementów reklamowanych jako „podnoszące oksytocynę” nie ma solidnego potwierdzenia w badaniach.
Podsumowanie
Oksytocyna pełni dwie role: we krwi kieruje porodem i karmieniem piersią, a w mózgu wpływa na zachowania społeczne i łagodzi stres. Określenie „hormon miłości” mocno upraszcza sprawę, bo efekty oksytocyny podawanej do nosa okazały się słabe i niespójne, a jej działanie może nawet nasilać nieufność wobec obcych. Najlepiej udokumentowane jest to, że bliskość, dotyk i wspólna aktywność sprzyjają jej naturalnemu wydzielaniu.
Czytaj dalej
Jak działają leki GLP-1 — mechanizm naukowy od jelita po mózg
BDNF — co to jest, jak działa i co realnie robić, żeby zwiększyć jego poziom
