Choroba afektywna dwubiegunowa

choroby afektywnej dwubiegunowejchorobie afektywnej dwubiegunowejchorobę afektywną dwubiegunowąchorobą afektywną dwubiegunowąbipolar disorder

Przewlekłe zaburzenie psychiczne, w którym na przemian występują epizody depresji oraz manii lub hipomanii, a między nimi okresy względnej równowagi nastroju.

Mechanizm działania

W chorobie afektywnej dwubiegunowej (ChAD) nastrój i poziom energii zmieniają się znacznie silniej niż przy zwykłych wahaniach samopoczucia. W epizodzie depresji pojawiają się obniżony nastrój, utrata zainteresowań, zmęczenie i spowolnienie. W manii jest odwrotnie: nastrój staje się wzmożony lub drażliwy, myśli przyspieszają, potrzeba snu wyraźnie spada, a rośnie skłonność do ryzykownych decyzji. Hipomania to łagodniejsza postać manii, która nie uniemożliwia codziennego funkcjonowania, ale otoczenie ją zauważa.

Ważną rolę odgrywa tu zegar biologiczny. Można go porównać do metronomu, który nastawia się nie tylko według światła, lecz także według stałych pór wstawania, posiłków, pracy i kontaktów z ludźmi. Kiedy te pory się rozjeżdżają, na przykład po nieprzespanej nocy, przy pracy zmianowej albo po podróży przez kilka stref czasowych, rytm snu i wydzielania hormonów traci stabilność. U części chorych może to zapoczątkować epizod maniakalny lub hipomaniakalny, a skrócony sen bywa też jednym z pierwszych sygnałów nadchodzącej manii.

Serwis, który zna Ciebie

Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.

Wyróżnia się dwa główne typy choroby. W typie I występują pełne epizody maniakalne, a w typie II hipomania i depresja. Diagnozę stawia psychiatra. Podstawą leczenia są leki stabilizujące nastrój i psychoterapia, między innymi terapia interpersonalna i rytmów społecznych (IPSRT, ang. Interpersonal and Social Rhythm Therapy).

Kluczowe fakty

Częstość występowania: zaburzenia ze spektrum dwubiegunowego dotyczą w ciągu życia około 2,4% populacji.
Czas trwania epizodów: według klasyfikacji DSM-5 (amerykańskiego podręcznika diagnostycznego zaburzeń psychicznych) epizod manii trwa co najmniej 7 dni, a hipomanii co najmniej 4 kolejne dni.
Dziedziczność: badania bliźniąt wskazują, że czynniki genetyczne odpowiadają za około 60–85% zmienności ryzyka zachorowania.
Wiek zachorowania: średni wiek wystąpienia pierwszych objawów to około 25 lat.
Stężenie litu: w leczeniu podtrzymującym zwykle dąży się do stężenia litu we krwi w granicach 0,6–0,8 mmol/l.

Zastosowanie praktyczne

Regularny ruch uzupełnia leczenie, ale go nie zastępuje, a przewidywalność jest tu ważniejsza od intensywności. Dobrym punktem wyjścia jest zalecane przez WHO (Światową Organizację Zdrowia) 150–300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, na przykład 30–40 minut 5 razy w tygodniu, mniej więcej o tej samej porze dnia. Intensywnego treningu lepiej unikać późnym wieczorem, bo może opóźniać zasypianie. Stałe pory wstawania, posiłków i snu warto zachować także w weekendy.

Nagła potrzeba trenowania znacznie dłużej lub ciężej, połączona z krótszym snem, może być wczesnym objawem hipomanii i jest powodem do rozmowy z lekarzem. Osoby przyjmujące lit powinny ustalić z lekarzem zasady wysiłku w upale, ponieważ duża utrata wody z potem może podnieść stężenie leku we krwi. W epizodzie depresji realnym celem jest krótki spacer, a nie ambitny plan treningowy. Każdą większą zmianę trybu życia, w tym nowy plan treningowy, warto omówić z psychiatrą.

Podsumowanie

Choroba afektywna dwubiegunowa to przewlekłe zaburzenie nastroju, które wymaga specjalistycznego leczenia. Sen i regularny rytm dnia mają w niej szczególne znaczenie, bo ich zaburzenie może wywołać kolejny epizod. Umiarkowana aktywność fizyczna o stałych porach pomaga ten rytm utrwalać. Pozostaje jednak wsparciem leczenia, a nie jego zamiennikiem.